Velferð barna er málefni sem öll samfélög ættu að gæta að. Það er ekki einungis mikilvægt að stuðla að hamingju barna til þess að gæta hagsmuna barnæskunnar, en einnig svo traustur grunnur sé lagður að góðri framtíð og velferð fullorðinsáranna. Til þess að ná þeim markmiðum er mikilvægt að skilja þá lykilþætti sem marka líf barna og því skiptir miklu máli að á þau sé hlustað og að skoðanir þeirra og þankagangur sé ekki virtur að vettugi.

KVÍÐI OG ÞUNGLYNDI

Rúmlega fjórðungur átta ára barna og tæplega 16 prósent tólf ára barna uppfylla skilyrði kvíðaröskunar en allt að 25 prósent ungs fólks eru líkleg til að hafa upplifað þunglyndi fyrir 18 ára aldur.

Kvíði og þunglyndi eru þeir helstu sjúkdómar sem ógna geðheilsu barna í dag en eins og sjá má á tölfræðinni hér að ofan er hlutfall þeirra skelfilega hátt. Þessar geðraskanir eru oft tengdar við aðra sálræna kvilla, svo sem athyglisbrest, lélega samskiptafærni meðal jafningja, lágt sjálfsálit og lélega félagslega færni.

ORSÖK, AFLEIÐING OG FYRIRBYGGJANDI ÞÆTTIR

Rannsóknir og kenningar undanfarna áratugi hafa víkkað þekkingu okkar á þeim þáttum sem setja börn í aukna hættu á geðröskunum. Stórt svið líffræðilegra-, sálfræðilegra- og umhverfislegra þátta hafa greinst sem áhættuþættir. Þunglyndi meðal barna má tengja við áföll, streitu, erfiðleika meðal jafningja, erfið fjölskyldutengsl og erfiðleika í mannlegum samskiptum. Rannsóknir hafa þó einnig leitt í ljós fyrirbæri eins og tengsl við foreldra, félagsleg færni, jákvæðar fyrirmyndir og eftirlit foreldra sem mikilvæga verndandi þætti sem fyrirbyggja geðraskanir.

Kvíðin og þunglynd börn eru mun ólíklegri til þess að njóta samvista með fjölskyldu, finnast þau örugg meðal vina, hlakka til að fara í skólann, vera ánægð með útlit sitt og hugsa jákvætt um framtíðina. Rannsóknir hafa einnig sýnt að þau börn sem eru óhamingjusöm á þennan hátt séu líklegri til þess að vera fórnarlömb ofbeldis, sýna áhættuhegðun og vera þunglynd og einmana.

TÍMALEYSI FORELDRA

Eitt þeirra vandamála sem foreldrar standa andspænis í dag og er ef til vill uppsprottið vegna hraðara og tæknivæddara samfélags, er tímaleysi. Tími er öllum nauðsynlegur og er sá tími sem foreldrar eyða með börnum sínum afar mikilvægur þegar kemur að vitrænum og sálrænum þroska barnsins. Því er talið að gott jafnvægi á milli þess tíma sem varið er í vinnu og þess tíma sem eytt er með fjölskyldunni sé lykillinn að góðri velferð foreldra og barna. Tengsl barns við fjölskyldu og aðra umsjónarmenn eru því mjög mikilvæg þegar kemur að hamingju þeirra.

HVAÐ FINNST BÖRNUM MIKILVÆGT?

Sýnt hefur verið fram á að börn sem finnast þau eyða of litlum eða engum tíma með fjölskyldunni eru líklegri til þess að finna til depurðar en með hnattvæðingu og aukinni fjölmiðlanotkun fer gæðastundum fjölskyldunnar fækkandi. Þó gæðastundirnar séu mikilvægar eru einnig aðrir þættir sem börnin sjálf telja mikilvæga, en samkvæmt viðamikilli rannsókn á hamingju barna sem kom út nú í byrjun þessa árs eru tíu afgerandi þættir sem hafa áhrif á hamingju þeirra.

Það sem börnin telja sjálf mikilvægast er að hlustað sé á þau, þau tekin alvarlega og fái viðeigandi frelsi miðað við þroska þeirra. Það er því mikilvægt að barninu líði eins og mikilvægum hluta af fjölskyldunni þar sem sjónarmið þeirra skipta máli í sameiginlegum ákvörðunum. Aðrir þættir, sem börn telja þó ekki jafn áhrifaríka en þó mikilvæga, eru heimilið, peningar, jafningjar, skólinn, heilsan, útlitið og framtíðin svo dæmi séu tekin.

Valið getur þó að einhverju leyti tengst öllu saman og er það því mikilvægt að barn geti haft val innan allra þáttanna og að rödd þess sé heyrð. Allt of oft reyna fullorðnir að hafa vit fyrir börnum í þeim efnum sem þau sjálf geta haft afgerandi skoðun á.

HLUTVERK FORELDRA OG BARNS

Barnæska er móttækilegasta tímabil manneskju fyrir félagslegum áhrifum, en í samfélögum nútímans eru að minnsta kosti þrjú svið þar sem félagsmótun fer fram; hjá fjölskyldu, í jafningjahópnum og utan heimilis, til dæmis í skólanum, í íþróttum eða öðru frístundastarfi. Þó hefur áherslan lengi verið lögð hvað mest á fjölskylduna og hlutverk foreldra því eins og segir í hinu sígilda máltæki, þá sjaldan fellur eplið langt frá eikinni. Á seinustu áratugum hefur þó hlutverk barnsins í sinni eigin félagsmótun einnig verið talin mikilvæg og snýst þá umræðan aftur að rödd barnsins.

LEYFUM RÖDD BARNSINS AÐ HEYRAST

Kvíði og þunglyndi er vandamál sem á sér stað meðal barna og unglinga á 21. öldinni. Til að takast á við geðraskanir sem slíkar eru forvarnir sterkari leikur en að byrgja brunninn eftir að barnið hefur fallið í hann. Fjölskyldan og tengsl barnins við hana er því mjög mikilvægt atriði í velferð barnsins. Einnig hefur verið sýnt fram á að gæði tengsla barns við fjölskyldumeðlimi er mikilvægari velferð barnsins en hvernig fjölskyldan er uppbyggð eða samansett.

Börn sem fá að tjá hugsanir sínar og skoðanir á heilbrigðan máta, og fá að hafa eitthvað um málin að segja, eru að öllu jöfnu hamingjusamari börn en önnur. Val, frelsi og sjálfstæði eru börnum mjög mikilvægir þættir varðandi lífsgæði þeirra og tengsl eru á milli þess að því minni sjálfstæði sem börnin njóta í barnæsku, því minna sjálfstæði og frumkvæði sýna þau er þau verða eldri (The children’s society, 2012b).

Áhyggjulaus og hamingjurík barnæska er ekki sjálfsagður hlutur og börn standa andspænis ótal mörgum þáttum sem hafa áhrif á líðan þeirra. Því er mikilvægt að hafa í huga að hlusta á barnið og fá það til að tjá hugsanir sínar og skoðanir og virða það sem þau hafa að segja til að stuðla að hamingju þeirra bæði í nútíð og framtíð.

Heimildir

Farell, L.J og Barrett, P.M. (2007). Prevention of childhood emotional disorders: Reducing the burden of suffering associated with anxiety and depression [rafræn útgáfa]. Child and adolescent mental health, 12(2), 58-65.

Gauthier, A.H., Smeeding, T.M. og Furstenberg, F.F. (2004). Are parents investing less time in children? Trends in selected industrialized countries [rafræn útgáfa]. Population and development review, 30(4), 647-671.

Maccoby, E.E. (2000). Parenting and its effects on children: On reading and misreading behavior genetics [rafræn útgáfa]. Annual review of psychology, 51, 1-27.

The children’s society. (2012a). The good childhood report: A review of our children’s well-being. Sótt 27. janúar 2012 af http://www.childrenssociety.org.uk/what-we-do/research/well-being/good-childhood-report-2012

The children’s society. (2012b). The good childhood report: A summary of our findings. Sótt 27. janúar 2012 af http://www.childrenssociety.org.uk/what-we-do/research/well-being/good-childhood-report-2012