Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna er sterkasti ramminn til að standa vörð um velferð barna og eru íslensk stjórnvöld hvött til að fullgilda alþjóðasamninga.

Ný skýrsla UNICEF um viðbrögð stjórnvalda við mansali barna í Svíþjóð, Danmörku, Finnlandi, Noregi og á Íslandi var kynnt sameiginlega á öllum Norðurlöndunum í gær.

Í skýrslunni, Child Trafficking in the Nordic Countries: Rethinking strategies and national responses, kemur fram að öll löndin hafi sýnt mikla viðleitni til að taka á mansali barna, en að nálganir í aðgerðum gegn mansali geti jafnframt verið of einangraðar sem hefur leitt til þess að mál sumra barna falli ekki innan þröngra skilgreininga og börnin fái þar af leiðandi ekki viðeigandi aðstoð.

„Ríkisstjórnir Norðurlandanna og í öllum heiminum ættu að spyrja sig hvernig megi best vernda öll bágstödd börn og þau sem hafa orðið fyrir hvers kyns misnotkun, þar með talin þau sem fara milli landa og þau sem eru seld mansali. Svarið við þessu er Barnasáttmálinn,“ sagði Gordon Alexander, yfirmaður rannsóknamiðstöðvar UNICEF, við kynningu skýrslunnar í dag.

Norðurlöndin hafa unnið umtalsvert að viðbrögðum gegn mansali barna, m.a. með umbótum á viðkomandi lögum, með því að koma á fót sérhæfðum stofnunum og með samhæfingu innan hins félagslega kerfis.

Bergsteinn Jónsson, verkefnastjóri hjá UNICEF á Íslandi, sagði að í aðgerðaráætlun íslenskra stjórnvalda gegn mansali sé kveðið á um fullgildinu tveggja mikilvægra alþjóðasáttmála um mansal og kynferðislega misnotkun á börnum.

„Afar mikilvægt er að unnið sé markvisst að þeim fullgildingum. Það mun hafa mikla þýðingu fyrir börn sem eru þolendur mansals á Íslandi og börn á faraldsfæti sem verða fyrir hvers kyns misnotkun,“ sagði Bergsteinn.

Barnasáttmálinn ætti að stýra nálgun stjórnvalda

Í skýrslunni er ítrekað að rúmum 20 árum eftir upptöku Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna bjóði sáttmálinn enn upp á sterkasta rammann til að vernda börn sem hafa verið seld mansali (eða eiga á hættu að vera seld mansali) og börn sem verða fyrir hvers kyns misnotkun.

Í skýrslunni segir að áherslan í inngripum á vegum stjórnvalda ætti að vera á eðli misnotkunar en ekki á hvernig viðkomandi barn lenti í þeim aðstæðum. Grundvallarreglur Barnasáttmálans „það sem er barninu fyrir bestu”, „að barni sé ekki mismunað” og „barn á rétt á að láta í ljós skoðanir sínar” ættu að stýra nálgun stjórnvalda á heildrænan hátt.

Sérhæfð þekking við að bera kennsl á og takast á við tilfelli þar sem börn eru seld mansali ætti að vera viðbót við sérhæfð kerfi sem þegar hafa verið sett upp til að vernda börn.

Íslensk stjórnvöld fullgildi alþjóðasáttmála

Í skýrslunni er hvatt til þess að íslensk stjórnvöld fullgildi áðurnefnda alþjóðasamninga, þ.e. samning Evrópuráðsins um aðgerðir gegn mansali ásamt hinum svokallaða Lanzarote-sáttmála Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegri misnotkun og kynferðislegri misneytingu á börnum. Þá er einnig lagt til að lögregla og dómstólar nýti sér ávallt þjónustu Barnahúss þegar því verður við komið.

Niðurstöður skýrslunnar eru mikilvægar fyrir lönd utan Norðurlandanna þar sem mörg sömu úrlausnarefni eru til staðar. „Þrátt fyrir að skýrslan miðist við Norðurlöndin er umfang hennar miklu víðfeðmara og lærdóminn má heimfæra upp á öll lönd sem standa frammi fyrir málum er tengjast mansali og misnotkun á börnum,” sagði Gordon Alexander.

„Þessi skýrsla minnir okkur á að við þurfum enn að bæta skilning okkar á því hvernig best sé að túlka og virkja hugmyndina um hagsmuni barnsins, auka getu okkur til að hlusta og taka tillit til skoðana barnsins og stöðva mismunun sem byggist á þjóðerni barns, stöðu eða ríkisfangi.”