Flestum þykir eitthvað í meira lagi bogið við orðasamsetninguna í titlinum. Þjáning er í hugum margra neikvætt orð og erfitt að sjá eitthvað stórkostlegt þar. Hvað ef við myndum skjóta inn orðinu reynsla í staðinn fyrir orðiðþjáning?
Síðastliðinn föstudag var ég svo lánsöm að fá að hlýða á nokkur erindi á ráðstefnu BUGL. Þar var fjallað um ýmsar hliðar áfalla og leiðir til að vinna úr þeim. Heimspekingurinn Vilhjálmur Árnason flutti erindið Þroski í gegnum þjáningu: Heimspekileg hugleiðing.
Þjáningar hraktar brott
Vilhjálmur benti á að einn megintilgangur heimspekinnar væri að „hrekja brott þjáningar sálarinnar.“ Læknisfræðin væri lítils verð ef hún læknaði ekki nokkurn mann og að sama skapi væri heimspekin gagnslaus ef hún ræki ekki á brott þessar þjáningar sálarinnar.
Kúnst lífsins sjálfs er í raun „listin að lifa með því að takast á við raunir lífsins.“
Þjáningin getur líka verið vitundarástand sem leggst ofan á kvölina. Hér komum við að kjarna málsins: Við getum fundið til án þess að þjást yfir því en við getum líka fundið til og þjáðst yfir því. Er þjáningin þá val?
Er munur á þjáningu og mótlæti?
Samkvæmt íslenskri orðabók getur orðið þjáning m.a. vísað til sársauka, kvalar og mótlætis. Þjáning er óhjákvæmilegur fylgifiskur mannlífsins. Við erum gerð til þess að finna til eins og aðrar verur. Líffræðilegt kerfi okkar er þannig út garði gert að við finnum sársauka og við finnum ýmsar tilfinningar. Tilfinningar sem maður myndi gjarnan vilja vera laus við á köflum. En vildum við vera laus við allar þær tilfinningar sem gætu til að mynda flokkast undir mótlæti?
Myndum við virkilega vilja að allt gengi alltaf 100% upp hjá okkur og við gerðum aldrei mistök? Ekkert mótlæti og engin mistök? Ekki veit ég hversu vinsæll maður yrði hjá skólafélögum, kollegum, vinum og fjölskyldu ef maður myndi aldrei gera mistök og ef allt gengi fullkomlega smurt fyrir sig. Ekkert mótlæti!
Velur einhver þjáningu?
Ef „eymd er valkostur“ þá er sannarlega ljóst að það hugarástand sem fylgir þjáningunni er farið að ráða ferðinni. Hér stendur sjálft verkefnið frammi fyrir okkur! Hvernig ætlum við að vinna úr þjáningunni? Ætlum við að sökkva okkur ofan í djúpan pytt eymdar og volæðis? Eða höfum við tök á því að vinna úr óláninu eða mótlætinu á uppbyggilegan hátt?
Tækifæri sem gera okkur sterkari
Ef við erum andlega í stakk búin til að líta á mótlæti og „almenn leiðindi“ sem tækifæri til að vaxa og dafna þá ættum við sannarlega að gera það! Mótlæti getur nefnilega þroskað okkur með þeim hætti sem við búum að alla tíð.
Við veljum hvernig við setjum dæmið upp:
„Þegar ég var lítil varð ég fyrir ferlegu áfalli“.
Hvað ætlum við að gera við þetta áfall? Ætlum við að fjalla um ömurleika þess út í hið óendanlega eða ætlum við að líta á áfallið sem stórkostlega reynslu sem getur jafnvel hjálpað öðrum? Erum við fórnarlömb eða fordæmi? Getum við dregið aðra upp úr andlegum drullupytt þjáningarinnar?
Það hlýtur að teljast gott í framtíðinni þegar maður á náðugt og gott ævikvöld, að geta litið til baka og hugsað: „Mikið var þetta stórkostleg reynsla sem gerði mig að þeirri manneskju sem ég er í dag. Þetta var stórkostleg þjáning!“
Annars er auðvitað líka sá valkostur í stöðunni að líta yfir farinn veg, krumpaður og reiður og hugsa: „Aumingja ég. Sjáið bara hvert þessi þjáning hefur leitt mig.“
Við endum sennilega öll á sama stað þegar yfir lýkur. Gerum þetta ferðalag ánægjulegt og uppbyggilegt. Sama hvað á dynur!
